Hoe ontstaat rosacea?

Rosacea is een chronische inflammatoire huidaandoening die vooral voorkomt in het centrale deel van het gezicht, zoals de wangen, neus, kin en het voorhoofd. Kenmerkend zijn terugkerende of aanhoudende roodheid, flushing, zichtbare vaatjes en bij sommige mensen ontstekingsverschijnselen zoals bultjes en puistjes.

De precieze oorzaak van rosacea is nog niet volledig opgehelderd. Wetenschappelijk onderzoek laat wel steeds duidelijker zien dat rosacea ontstaat door een complex samenspel tussen het afweersysteem van de huid, de bloedvaten en zenuwen, de huidbarrière, genetische aanleg en micro-organismen op de huid.

Een overactief afweersysteem

Onze huid beschikt over een aangeboren afweersysteem dat ons beschermt tegen schadelijke invloeden van buitenaf. Bij rosacea lijkt dit systeem sterker en anders te reageren op bepaalde prikkels.

Een belangrijke rol wordt toegeschreven aan onder andere Toll-like receptor 2 (TLR2), kallikreïne-5 (KLK5) en het antimicrobiële peptide cathelicidine. Bij rosacea kan deze route verhoogd actief zijn, waardoor meer ontstekingsbevorderende vormen van cathelicidine, waaronder LL-37, ontstaan.

LL-37 kan vervolgens bijdragen aan ontsteking, vaatverwijding en de vorming van nieuwe bloedvaatjes. Dit helpt verklaren waarom rosacea zowel inflammatoire verschijnselen als roodheid en zichtbare vaatjes kan veroorzaken.

Waarom wordt de huid zo snel rood?

Ook de communicatie tussen zenuwen en bloedvaten is bij rosacea ontregeld. Dit wordt neurovasculaire dysregulatie genoemd.

Prikkels zoals warmte, temperatuurwisselingen, UV-straling, stress, inspanning, alcohol en pittig eten kunnen zenuwreceptoren in de huid activeren. De oppervlakkige bloedvaatjes verwijden zich vervolgens gemakkelijk, waardoor plotselinge roodheid en warmte ontstaan: de bekende flush.

Wanneer deze vaatreacties regelmatig optreden, kan roodheid steeds langer aanwezig blijven en kunnen kleine verwijde bloedvaatjes — teleangiëctasieën — zichtbaar worden.

Een kwetsbare huidbarrière

Bij rosacea is vaak ook de huidbarrière verstoord. Die barrière vormt normaal gesproken de beschermende buitenlaag van onze huid en helpt vocht binnen en irriterende stoffen buiten te houden.

Wanneer deze bescherming minder goed functioneert, kan de huid gevoeliger worden voor externe prikkels en huidverzorgingsproducten. Dat helpt verklaren waarom mensen met rosacea relatief vaak last hebben van een droog, branderig, prikkelend of trekkerig gevoel.

Het ondersteunen van de huidbarrière is daarom een belangrijk onderdeel van de dagelijkse verzorging van een rosaceagevoelige huid. Barrièreverstoring wordt in moderne behandelmodellen dan ook expliciet als aangrijpingspunt meegenomen.

Welke rol speelt Demodex?

Demodex is een microscopisch kleine huidmijt die bij vrijwel iedereen in de haarfollikels en talgklieren voorkomt. De aanwezigheid van Demodex betekent dus op zichzelf niet dat iemand rosacea heeft.

Bij mensen met rosacea — vooral wanneer papels en pustels aanwezig zijn — worden echter regelmatig hogere dichtheden Demodex-mijten gevonden. Er zijn aanwijzingen dat Demodex en daarmee samenhangende micro-organismen het aangeboren afweersysteem kunnen stimuleren en zo de ontstekingsreactie kunnen versterken.

De precieze rol van Demodex is nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Het is daarom te simpel om te zeggen dat de mijt dé oorzaak van rosacea is; waarschijnlijk vormt hij bij een deel van de patiënten één schakel binnen een veel groter ontstekingsproces.

Waarom heeft de één er meer last van dan de ander?

Rosacea heeft waarschijnlijk ook een genetische component. Daarnaast kunnen allerlei externe en interne factoren bestaande rosacea uitlokken of verergeren.

Denk bijvoorbeeld aan UV-straling, warmte en kou, stress, inspanning, alcohol, pittig eten en irriterende cosmetica. Welke prikkels daadwerkelijk klachten veroorzaken, verschilt sterk van persoon tot persoon.

Daarom bestaat er ook niet één standaardbehandeling die voor iedere rosaceahuid geschikt is.

Rosacea behandelen: kijken naar de hele huid

Rosacea is dus veel meer dan alleen roodheid. Ontsteking, vaatreactiviteit, zenuwprikkeling, de huidbarrière en mogelijk Demodex en het microbioom kunnen allemaal een rol spelen.

Daarom kijk ik bij een rosaceahuid niet alleen naar wat zichtbaar is, maar vooral naar de huidconditie, gevoeligheid, aanwezige ontstekingen en persoonlijke triggers.

Het doel is niet om de huid zo intensief mogelijk te behandelen, maar juist om gericht te behandelen, de huidbarrière te ondersteunen en onnodige prikkeling te voorkomen.

Rosacea is een chronische aandoening en kan niet definitief worden genezen. Met de juiste professionele behandeling, dagelijkse skincare, zonbescherming en het herkennen van persoonlijke triggers kunnen de klachten bij veel mensen echter aanzienlijk worden verminderd en beter onder controle worden gehouden.